Szukane słowo

artykuł obraz

Maciej Motas

Kawęcki o ruchu narodowym

Działalność i myśl społeczno -  polityczna ONR ABC

Boom na prace historyczne związane z dziejami Narodowej Demokracji trwa. W ostatnim czasie ukazały się dwie kolejne pozycje poświęcone tej tematyce. Pierwsza z nich, zatytułowana „Działalność i myśl społeczno – polityczna Obozu Narodowo – Radykalnego ABC 1934 - 1939”, powstała na bazie rozprawy doktorskiej Krzysztofa Kawęckiego napisanej w 1989 r. na KUL - u pod kierunkiem prof. Ryszarda Bendera. Autor ukazał ewolucję ideową części działaczy młodego pokolenia narodowego w kierunku narodowego radykalizmu.

K. Kawęcki podkreśla, że rozłam w obozie narodowym w 1934 r. wynikał przede wszystkim z różnic w podejściu do spraw społecznych. Przedstawiona została także w interesujący sposób rywalizacja ugrupowań narodowych (ONR-ABC, RNR-Falangi, Sekcji Młodych SN, MW) na terenie uniwersyteckim. W publikacji odnaleźć można wiele interesujących faktów, jak na przykład mówiących o członkostwie w OWP znanego pilota Stanisława Wigury oraz w ONR-ABC vice mistrza Polski w tenisie ziemnym Przemysława Warmińskiego. Ciekawie zarysowana jest także ewolucja działaczy samego ONR-ABC, od początkowej fascynacji faszyzmem, po niechętny stosunek do ustrojów totalistycznych pod koniec lat 30. Praca Kawęckiego z jednej strony stanowi wypełnienie istotnej luki w badaniach nad sceną polityczną 20-lecia, jest to bowiem jak dotąd pierwsza monografia poświęcona drugiemu obok RNR „Falangi” odłamowi ONR-u. Do tej pory mieliśmy do dyspozycji przede wszystkim opracowanie Szymona Rudnickiego „Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność”, którego zręby powstały jednak w latach 60. ub. wieku i w praktycznie niezmienionej wersji opublikowane zostało w 1985 roku oraz prace Bogumiła Grotta (przede wszystkim „Nacjonalizm chrześcijański”), omawiające środowiska narodowo-radykalne od strony ideologii i ich związków z doktryną katolicką.

Praca K. Kawęckiego pozostawia jednak pewien niedosyt, jak pisze bowiem sam Autor we wprowadzeniu, opiera się ona na jego rozprawie doktorskiej z 1989 r. Od powstania pracy minęło zatem dwadzieścia lat, a Autor nie podjął niestety wysiłku i nie uwzględnił badań i publikacji, które pojawiły się po 1989 r. „Najmłodsze”, spośród wymienionych w bibliografii, pozycje pochodzą z roku 1987. O pracach poświęconych „Falandze” i jej liderowi nie trzeba na łamach „Myśli Polskiej” wspominać (Antoni Dudek/Grzegorz Pytel, Andrzej Jaszczuk, Jan Engelgard). Wymienić jednak należy publikowane kolejno wspomnienia działaczy RNR-u: Zygmunta Przetakiewicza, Włodzimierza Sznarbachowskiego i Wojciecha Wasiutyńskiego (poza wspomnieniami trzeba by także uwzględnić poświęcone W. Wasiutyńskiemu prace Bartosza Smolika oraz ostatnią Wojciecha Turka). O ile jednak wspomnienia działaczy „Falangi” byłyby pomocne przede wszystkim dla ukazania wątków pobocznych (np. Wasiutyńskiego, głównie z powodu faktu rozbicia mu przez bojówkę ABC czaszki), o tyle bezwzględnie bezdyskusyjne wydaje się przytoczenie wspomnień Marii Rutkowskiej-Kurcyuszowej - jednej z czołowych działaczek ONR-ABC - zatytułowanych „Kamyki Dawida” oraz pracy Mateusza Kotasa „Jan Mosdorf. Filozof, ideolog, polityk”. Analiza wspomnień M. Rutkowskiej-Kurcyuszowej mogłaby zmienić niektóre, formułowane przez Autora, wnioski (np., Autor powołując się na jej artykuł pisze, że korespondentka „ABC” zajmowała „przychylne stanowisko wobec faszyzmu”, podczas gdy M. Rutkowska w swoich wspomnieniach wyraźnie podkreśla, że to właśnie pobyt we Włoszech w 1939 r. „otworzył jej oczy” na prawdziwą naturę włoskiego faszyzmu, przyczyniając się do rewizji wielu wyznawanych uprzednio w szeregach OWP i ONR poglądów). Uwzględnić należałoby (może Autor weźmie pod uwagę wszystkie te uwagi w kolejnym wydaniu?) także prace Rafała Dobrowolskiego „Akademicka młodzież obozu narodowego w Lublinie w latach 1919-1939” (opisano w niej krótki epizod działalności ABC w Lublinie), Mariusza Bechty „Narodowo radykalni. Obrona tradycji i ofensywa narodowa na Podlasiu w latach 1918-1939” (ABC na Podlasiu) oraz przede wszystkim Miłosza Sosnowskiego „Krew i honor. Działalność bojowa Obozu Narodowo-Radykalnego w Warszawie w latach 1934-1939” (m.in. opis relacji obu odłamów ONR-u).

Wymienione powyżej prace nie stanowią oczywiście katalogu zamkniętego, nie uwzględniają chociażby licznych artykułów naukowych (np. w materiałach z konferencji w Szczecinie z ub. roku – „Narodowa Demokracja XIX-XXI wiek”). Taka kwerenda to jednak zawsze obowiązek autora. Podsumowując, dobrze, że praca się ukazała, szkoda że nie uwzględniono w niej najnowszych badań. Lektura pracy dowodzi, że stanowiłaby ona dobry punkt wyjścia (m.in. dzięki solidnej kwerendzie materiałów źródłowych) do dalszych studiów. Dużym plusem pracy są zamieszczone w niej zdjęcia i ikonografia.

(...)

Źródło: konserwatyzm.pl

Maciej Motas