Szukane słowo

artykuł obraz

maNga

Konfederacja Narodu

Czasy drugiej wojny światowej są dla Polaków być może najtragiczniejszym okresem ich dziejów.
Napaść niemiecko-bolszewicka we wrześniu 1939 roku a potem szok spowodowany klęską i utratą niepodległości, terror okupantów, bieda i chaos, uczucie poniżenia i gorycz porażki... Takie nastroje udzieliły się większości Polaków. Ale nie na długo, szybko bowiem otrząsnęli się z wrześniowej traumy i już jesienią 1939 roku zaczęły organizować się setki jeśli nie tysiące grup oporu. Małych i dużych, czystko wojskowych i wojskowo-politycznych. Powszechne, stereotypowe wyobrażenie o tamtych dniach ogranicza polski ruch oporu prawie wyłącznie Armii Krajowej, formacji liczebnie największej, będącej siłą zbrojną legalnego, polskiego rządu emigracyjnego. Historia polskiej << guerilli >> jest jednak o wiele bardziej bogata. Ograniczając naszą zbiorową pamięć do AK zapominany bowiem o setkach innych formacji ruchu oporu, które z czasem podporządkowały się AK lub do końca swej działalności pozostały samodzielne. Wciąż pozostają one białą plamą naszej historii. Jedną z takich formacji była Konfederacja Narodu, której swe opracowanie poświeciła pani Zofia Kobylańska.Początki KN sięgają października 1939 roku, gdy kilku młodych przedstawicieli warszawskiej inteligencji ( inż. Samuel Kostrowicki, dr Jerzy Zański, Władysław Terlecki, dr Jerzy Hagmajer , adwokat Witold Rościszewski ) powołało do życia organizację Pobudka. Jej założyciele byli przed wojną aktywistami radykalnej, antyrządowej organizacji Ruch Narodowo-Radykalny / Falanga. Z czasem do Pobudki przystępowali inni liderzy i ideolodzy RNR jak Adolf Reutt, Wojciech Zaleski i Bolesław Piasecki oraz młodzi członkowie Grup Szkolnych RNR. Piasecki przed wojną wódz RNR i jeden z najbardziej kontrowersyjnych polityków Międzywojnia wojnę obronną 1939 roku spędził na froncie a w grudniu 1939 roku został aresztowany przez Gestapo. Na poważnie zaangażował się więc w pracę konspiracyjną w Pobudce dopiero w kwietniu 1940 roku, po zwolnieniu z więzienia. Pobudka uczestniczyła w inicjatywach zjednoczenia rożnych grup oporu, których ostatecznym owocem było powstanie w 1941 roku Konfederacji Narodu.
KN był grupą z autorskim, niezwykle ambitnym programem geopolitycznym i ciekawą ideologią o bardzo wyraźnym rysie antyfaszystowskim. Młodzi idealiści z RNR pod naporem faktów i rzeczywistości zrewidowali swój przedwojenny, faszyzujący światopogląd i wypracowali nową ideologię: Uniwersalizm, której założenia można sprowadzić do hasła: << ani totalitaryzm, ani liberalizm ! >>. Jej autorem był ksiądz Józef Warszawski legendarny kapelan Zgrupowania << Radosław >> w czasie powstania warszawskiego, jednocześnie kapelan KN i osoba odpowiedzialna za proces wychowawczy jej młodych członków. Program geopolityczny KN przewidywał z kolei integrację państw Europy Środkowo-Wschodniej w Imperium Słowiańskie, gdyż jak zakładali autorzy tej wizji byłaby to najskuteczniejsza droga do zabezpieczenia wolności narodów tego regiomu przed imperializmem Niemiec i Rosji. Głównym twórcą tej koncepcji był Jan Moszyński. KN stworzyła własne, imponujące zaplecze informacyjno propagandowe z dziesiątkami tytułów prasowych. Formacją wojskową Konfederacji były Uderzeniowe Bataliony Kadrowe, od 1943 roku dowodzone osobiście przez Piaseckiego. Ich szlak bojowy zaczął się na Podlasiu i prowadził przez Nowogródczyznę i Wileńszczyznę. Zakończył się w czerwcu 1944 roku w Wilnie udziałem w operacji Ostra Brama, mającej wyzwolić miasto w ramach Akcji Burza. Oddziałami UBK dowodził tam Piasecki. Mniej liczne warszawskie UBK wzięły udział w powstaniu warszawskim. Choć liczebność organizacji nie przekroczyła 1 tysiąca członków, niewątpliwie KN była organizacją bardzo szczególną, która skupiła w swych szeregach młodą polską elitę i ma na swoim koncie wiele pięknych, chwalebnych kart. W szeregi tak RNR jaki i KN wstępowała młodzież z elitarnych domów II RP, np. Jerzy Cybichowski ( syn światowej sławy prawnika Zygmunta ), Leszek Kostek-Biernacki ( syn sanacyjnego polityka Wacława ), Onufry Kopczyński ( syn wybitnego malarza Bronisława ), Jan W. Grabski ( syn osławionego Władysława, premiera i ministra skarbu w latach 20. ) i jego małżonka Zofia Wojciechowska Grabska ( córka Stanisława, prezydenta Polski 1922-26 ). Jej członkami byli też legendarni poeci wojenni: Wacław Bojarski, Andrzej Trzebiński, Tadeusz Gajcy, Zdzisław Stroiński ( twórcy równie legendarnego pisma Sztuka i Naród), oraz znany międzywojenny literat Włodzimierz Pietrzak. Z KN współpracował słynny konspirator Stanisław Witkowski szef tajemniczej organizacji Muszkieterowie. Człowiek, który go zabił został w odwecie zlikwidowany przez KN. Z KN sympatyzował także książę Janusz Radziwiłł. Warto pamiętać, że to UBK jako pierwsze dokonały w 1943 roku akcji zbrojnej na terytorium Niemiec jako odwet za pacyfikację polskich wsi. KN wspólnie z organizacją Unia powołali do życia instytucję naukową Blok Środkowo Europejski na czele z Jerzym Braunem ( ostatnim Delegatem Rządu na Kraj i autorem Testamentu Polski Podziemnej ). Pierwszym dowódcą oddziałów AK w ramach Akcji Wachlarz był major Jan Włodarkiewicz, który do 1941 roku był komendantem wojskowym KN. Założyciel Pobudki Samuel Kostrowicki zakończył wojnę w stopniu majora jako oficer Sztabu II Korpusu Polskiego we Włoszech. Z inicjatywy Młodzieży KN powstało w 1943 roku Porozumienie Polskich Organizacji Młodzieżowych, w którego skład obok narodowców z różnych organizacji weszła także socjalistyczna Grupa Płomienie oraz Szare Szeregi. Teren Kobiecy KN organizował zbiórki darów i pieniędzy dla osób potrzebujących. Benefitowy występ na ten cel dała słynna piosenkarka Mira Zimińska. Z kolei aktywna działaczka RNR a następnie KN, Helena Jamonttówna była twórczynią Międzyorganizacyjnego Porozumienia Pomocy Więźniom, które udzieliło nieocenionej pomocy wielu osobom wiezionym przez okupantów. To tylko kilka faktów ukazujących ogrom zasług położonych przez Konfederację Narodu w walce o wolność Polski.
Po klęsce Niemców i zajęciu Polski przez bolszewicką Rosję KN uległa rozpadowi. Piasecki w listopadzie 1944 roku wpadł w ręce bolszewików, rozpoczynając zupełnie nowy rozdział swojego życia. Tym razem jako komunistyczny kolaborant. Ale dla wielu członków KN walka trwała nadal. Przykładem mogą być losy podchorążego Leona Suszyńskiego, który do 1947 roku walczył z komunistycznymi okupantami na teranie Białostockiego. O tym wszystkim przeczytać można w pracy Zofii Kobylańskiej. Książka zawiera fragmenty relacji i dokumentów, fotografie oraz bibliografię pozycji naukowych traktujących o KN i UBK.

Dawid Zadura 2004
u1943@op.pl

Zofia Kobylańska Konfederacja Narodu w Warszawie", Instytut Wydawniczy Pax 1999

maNga